Lịch sử phát triển của điện thoại thông minh đầu tiên của Việt Nam
Tìm hiểu quá trình hình thành, nghiên cứu và cột mốc ra đời của chiếc điện thoại thông minh đầu tiên tại Việt Nam – Vivas Lotus S1, cùng vai trò mở đường cho ngành công nghệ thiết bị di động nội địa.
Lịch sử phát triển của điện thoại thông minh đầu tiên của Việt Nam
Hành trình hình thành và phát triển của chiếc điện thoại thông minh đầu tiên tại Việt Nam là câu chuyện về khát vọng làm chủ công nghệ lõi của các kỹ sư viễn thông trong nước. Từ những bước đi đầu tiên với các dòng máy phổ thông đặt hàng gia công nước ngoài cho đến khi tự chủ thiết kế, lập trình và lắp ráp chiếc Vivas Lotus S1 vào năm 2013, ngành sản xuất thiết bị di động Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn chuyển mình đầy thử thách.
Giai đoạn tiền đề: Từ điện thoại phổ thông đến khát vọng smartphone (Trước năm 2011)
Vào những năm cuối thập niên 2000, thị trường di động Việt Nam bùng nổ mạnh mẽ với sự tham gia của nhiều doanh nghiệp trong nước như Viettel, VNPT, FPT hay Q-Mobile. Tuy nhiên, phần lớn các sản phẩm mang thương hiệu Việt thời kỳ này đều là điện thoại phổ thông (feature phone) và hoạt động theo mô hình OEM/ODM — tức là đặt thiết kế và sản xuất trọn gói tại các nhà máy ở Trung Quốc, sau đó nhập về gắn thương hiệu và phân phối.
Khi hệ điều hành Android bắt đầu phổ biến toàn cầu từ năm 2009–2010, khoảng cách công nghệ giữa điện thoại cơ bản và điện thoại thông minh ngày càng nới rộng. Nhận thấy tầm quan trọng của việc làm chủ thiết bị đầu cuối để bảo đảm an toàn thông tin và phát triển hệ sinh thái dịch vụ số nội địa, Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) đã đặt ra bài toán nghiên cứu và chế tạo một mẫu smartphone thực sự do người Việt làm chủ.
Giai đoạn nghiên cứu và ươm mầm công nghệ (2011 – 2012)
Năm 2011 đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi Công ty Công nghệ Công nghiệp Bưu chính Viễn thông (VNPT Technology) được thành lập với sứ mệnh tập trung vào nghiên cứu phát triển (R&D) và sản xuất công nghiệp công nghệ cao. Ngay sau khi đi vào hoạt động, đội ngũ kỹ sư tại đây đã bắt tay vào dự án phát triển dòng điện thoại thông minh mang thương hiệu Vivas.
Trong suốt gần hai năm, quá trình phát triển tập trung giải quyết ba bài toán lớn:
- Làm chủ thiết kế kiểu dáng và bo mạch: Các kỹ sư Việt Nam trực tiếp thiết kế kiểu dáng công nghiệp phù hợp với thị hiếu người dùng trong nước, đồng thời nghiên cứu bố trí linh kiện trên bo mạch chủ (PCB).
- Tùy biến hệ điều hành và bảo mật: Dựa trên mã nguồn mở Android 4.0 (Ice Cream Sandwich), nhóm phát triển phần mềm đã xây dựng giao diện thuần Việt, tối ưu hóa hiệu năng trên cấu hình phần cứng tầm trung và loại bỏ các dịch vụ không cần thiết để tăng cường tính bảo mật.
- Xây dựng dây chuyền sản xuất trong nước: Song song với khâu R&D, hệ thống dây chuyền gắn chip bề mặt (SMT) và lắp ráp kiểm thử được đầu tư đồng bộ tại nhà máy ở Khu công nghiệp Quang Minh (Hà Nội).
Cột mốc ra mắt Vivas Lotus S1 (Tháng 8/2013)
Sau hàng trăm giờ thử nghiệm độ bền cơ học, khả năng bắt sóng trong điều kiện hạ tầng viễn thông thực tế tại Việt Nam và tối ưu hóa phần mềm, chiếc Vivas Lotus S1 chính thức được trình làng vào tháng 8 năm 2013.
Sự kiện này đánh dấu lần đầu tiên một chiếc smartphone mang thương hiệu Việt được hoàn thiện theo quy trình khép kín từ khâu thiết kế, phát triển phần mềm hệ thống đến lắp ráp trên dây chuyền hiện đại trong nước. Bên cạnh phần cứng sở hữu màn hình 5 inch và hỗ trợ 2 SIM, Vivas Lotus S1 còn mang theo tham vọng xây dựng kho ứng dụng nội địa VNPT Appstore, cung cấp nội dung số và tiện ích phục vụ riêng cho người Việt.
Bước đệm mở đường cho thế hệ smartphone Việt kế tiếp (Từ 2014 trở đi)
Dù Vivas Lotus S1 sớm phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ làn sóng smartphone giá rẻ quốc tế có cấu hình vượt trội hơn, nhưng kinh nghiệm tích lũy từ dự án này đã trở thành bệ phóng quan trọng cho cả ngành công nghiệp thiết bị di động nội địa:
- Mở rộng dòng sản phẩm kế nhiệm: Từ nền tảng của Lotus S1, VNPT Technology tiếp tục cải tiến và cho ra mắt các thế hệ tiếp theo như Vivas Lotus S2, Vivas Lotus S2 Eco và Vivas Lotus S3 LTE với thiết kế mỏng nhẹ hơn, hỗ trợ mạng 4G và hiệu năng nâng cấp.
- Thúc đẩy phong trào "Make in Vietnam": Thành công bước đầu trong việc làm chủ dây chuyền SMT và quy trình R&D đã tạo niềm tin cho nhiều doanh nghiệp công nghệ khác tại Việt Nam mạnh dạn đầu tư vào lĩnh vực sản xuất smartphone những năm sau đó, tiêu biểu như Bkav với dòng Bphone (ra mắt năm 2015) hay Vingroup với dòng Vsmart (ra mắt năm 2018).
- Chuyển dịch sang thiết bị viễn thông và IoT: Năng lực sản xuất phần cứng được rèn giũa từ dự án smartphone đầu tiên đã giúp các kỹ sư Việt Nam mở rộng sang chế tạo thành công nhiều thiết bị phức tạp khác như modem cáp quang, đầu thu truyền hình số (Set-top Box) và các giải pháp Internet vạn vật (IoT) xuất khẩu ra thị trường quốc tế.
Nhìn lại chặng đường phát triển, chiếc điện thoại thông minh đầu tiên của Việt Nam không chỉ là một sản phẩm thương mại đơn thuần, mà còn là minh chứng cho bước chuyển mình từ gia công lắp ráp sang nghiên cứu, sáng tạo và làm chủ công nghệ của người Việt trong kỷ nguyên số.