Công nghệ camera ẩn dưới màn hình trên smartphone hoạt động như thế nào?
Giải thích chi tiết nguyên lý hoạt động của công nghệ camera ẩn dưới màn hình (UDC) trên smartphone, bao gồm cơ chế phân vùng hiển thị, cấu trúc điểm ảnh phụ trong suốt, vi mạch điều khiển độc lập và thuật toán AI khử nhiễu xạ ánh sáng.
Giấc mơ về một chiếc smartphone sở hữu mặt trước là một tấm kính hiển thị nguyên khối — hoàn toàn không có "tai thỏ", "giọt nước" hay "nốt ruồi" — đã thúc đẩy các hãng công nghệ phát triển camera ẩn dưới màn hình (UDC - Under-Display Camera). Thay vì loại bỏ camera selfie hoặc dùng cơ chế thò thụt cơ học dễ hỏng hóc, các kỹ sư đã tìm cách giấu ống kính ngay bên dưới tấm nền hiển thị.
Để làm được điều tưởng chừng nghịch lý này (vừa hiển thị hình ảnh sắc nét, vừa cho ánh sáng đi xuyên qua để cảm biến thu hình), công nghệ camera ẩn phải kết hợp chặt chẽ giữa vật liệu quang học, cấu trúc điểm ảnh OLED và thuật toán xử lý hình ảnh AI.
Nguyên lý cốt lõi: Giải bài toán ánh sáng xuyên qua màn hình
Về bản chất, một chiếc camera muốn chụp được ảnh thì ánh sáng từ môi trường phải đi thẳng vào ống kính và chạm tới cảm biến hình ảnh. Tuy nhiên, tấm nền màn hình thông thường lại chứa các lớp vật liệu cản sáng như lớp nền kim loại, mạch điều khiển (TFT), lớp phát sáng hữu cơ và các điểm ảnh dày đặc.
Công nghệ UDC hoạt động dựa trên cơ chế phân vùng hiển thị thông minh:
- Ở trạng thái sử dụng thông thường (xem phim, lướt web, chơi game): Khu vực màn hình nằm ngay phía trên ống kính camera sẽ bật sáng các điểm ảnh như bình thường, đồng bộ màu sắc và độ sáng với phần còn lại của màn hình để che giấu hoàn toàn ống kính bên dưới.
- Ở trạng thái kích hoạt camera (chụp selfie, gọi video, mở khóa khuôn mặt): Hệ thống sẽ tự động ngắt điện các điểm ảnh tại vùng diện tích nhỏ ngay trên ống kính. Lúc này, vùng màn hình đó trở nên gần như trong suốt, cho phép ánh sáng từ bên ngoài xuyên qua các khe hở siêu nhỏ giữa các điểm ảnh để đi vào cảm biến camera.
3 đột phá kỹ thuật giúp camera ẩn hoạt động hiệu quả
Để ánh sáng đi qua tấm nền mà không làm giảm chất lượng hiển thị hay khiến ảnh chụp bị mờ đục, các nhà sản xuất tấm nền (như BOE, Samsung Display, Visionox) đã áp dụng ba giải pháp phần cứng quan trọng:
1. Tái cấu trúc điểm ảnh phụ (Sub-pixel) và mạch dẫn trong suốt
Tại khu vực đặt camera (thường gọi là vùng UDC), mật độ điểm ảnh và cách sắp xếp các điểm ảnh phụ Đỏ - Xanh lá - Xanh dương (RGB) được thiết kế lại với kích thước siêu nhỏ, tạo ra các khoảng trống vi mô xung quanh. Đồng thời, các dây dẫn kim loại đục mờ truyền thống được thay thế bằng vật liệu dẫn điện trong suốt (như Indium Tin Oxide - ITO), giúp tăng tỷ lệ truyền ánh sáng qua tấm nền lên mức tối đa.
2. Chip điều khiển hiển thị độc lập (UDC Pro Chip)
Ở các thế hệ camera ẩn đời đầu, người dùng thường thấy vùng màn hình trên camera bị "rỗ" hoặc ám màu khi hiển thị nền trắng do mật độ điểm ảnh thấp hơn xung quanh. Trên các thế hệ mới (như công nghệ UDC thế hệ thứ 8 và thứ 9 của ZTE/BOE), mỗi điểm ảnh tại vùng camera được điều khiển bởi một vi mạch độc lập. Nhờ đó, mật độ điểm ảnh tại vùng này vẫn đạt mức cao (khoảng 400 PPI), giúp ranh giới giữa vùng camera và màn hình chính biến mất hoàn toàn bằng mắt thường.
3. Thuật toán phục hồi hình ảnh AI (De-diffraction)
Khi ánh sáng đi xuyên qua các khe hở siêu nhỏ giữa các điểm ảnh màn hình, hiện tượng nhiễu xạ ánh sáng sẽ xảy ra. Điều này khiến ảnh thô thu được từ cảm biến thường bị lóa sáng, giảm độ tương phản và xuất hiện quầng mờ quanh các nguồn sáng mạnh.
Để khắc phục, bộ xử lý tín hiệu hình ảnh (ISP) kết hợp với mạng nơ-ron AI sẽ phân tích dữ liệu thô, tính toán mô hình nhiễu xạ của từng lớp điểm ảnh để khử lóa, tái tạo lại chi tiết khuôn mặt, cân bằng trắng và khôi phục độ sắc nét tự nhiên trước khi lưu ảnh.
So sánh camera ẩn dưới màn hình (UDC) và camera đục lỗ truyền thống
|
Tiêu chí |
Camera ẩn dưới màn hình (UDC) |
Camera đục lỗ (Punch-hole) |
|---|---|---|
|
Trải nghiệm hiển thị |
Tràn viền liền mạch 100%, không điểm khuyết gây xao nhãng |
Có chấm đen trên màn hình, che một phần nội dung khi xem toàn màn hình |
|
Chất lượng ảnh selfie |
Khá tốt trong điều kiện đủ sáng, dễ bị lóa khi ngược sáng |
Rất sắc nét, màu sắc và dải tương phản động (HDR) chuẩn xác |
|
Độ bền cơ học |
Cao, không có bộ phận chuyển động, dễ đạt chuẩn kháng nước IP68/IP69 |
Cao, cấu trúc đơn giản và tối ưu chi phí sản xuất |
|
Chi phí chế tạo |
Đắt đỏ do đòi hỏi tấm nền OLED tùy biến phức tạp |
Phổ biến, giá thành linh kiện tối ưu từ phân khúc giá rẻ đến cao cấp |
Hạn chế hiện tại và tương lai của công nghệ UDC
Dù đã trải qua nhiều thế hệ cải tiến vượt bậc, công nghệ camera ẩn dưới màn hình vẫn tồn tại những giới hạn vật lý nhất định. Khi chụp ảnh hoặc gọi video trong môi trường thiếu sáng hoặc có nguồn sáng chiếu trực diện (như đèn trần, ánh nắng gắt), hiện tượng tán xạ qua lớp kính và điểm ảnh OLED vẫn có thể làm giảm độ trong trẻo của khung hình so với ống kính lộ thiên.
Chính vì vậy, ở thời điểm hiện tại, camera ẩn dưới màn hình được xem là "vũ khí chiến lược" trên các dòng smartphone chuyên chơi game (như dòng RedMagic) hoặc các mẫu flagship đề cao tính thẩm mỹ nguyên khối (như dòng nubia Z Ultra), nơi người dùng ưu tiên trải nghiệm thị giác hoàn hảo hơn là nhu cầu chụp ảnh selfie chuyên sâu. Trong tương lai, khi vật liệu OLED phát quang thế hệ mới cho phép độ xuyên sáng cao hơn nữa, camera ẩn hoàn toàn có thể trở thành tiêu chuẩn chung thay thế cho mọi thiết kế màn hình khuyết điểm.